Lifestyle Medicine: όταν ο τρόπος ζωής γίνεται μέρος της ιατρικής φροντίδας
«Τι μπορώ να κάνω εγώ;»
Μια ερώτηση που ακούω πολύ συχνά στο ιατρείο, αφού έχουμε δει τα αποτελέσματα και έχουμε συζητήσει το θεραπευτικό πλάνο.
Είναι απλή, αλλά κρύβει μέσα της κάτι πολύ ουσιαστικό: την ανάγκη να μη μείνει κανείς παθητικός απέναντι στην υγεία του, αλλά να καταλάβει ποιον ρόλο μπορεί να έχει ο ίδιος στην καθημερινή φροντίδα του σώματός του.
Μια εξέταση μπορεί να μας δώσει πολύτιμες πληροφορίες για την κατάσταση της υγείας μας και, σε αρκετές περιπτώσεις, να αποτυπώσει τις επιδράσεις που έχουν στο σώμα μας παράγοντες όπως η διατροφή, ο ύπνος ή το χρόνιο άγχος.
Η υγεία μας, όμως, δεν αποτυπώνεται μόνο σε εργαστηριακούς δείκτες και αποτελέσματα εξετάσεων. Για να κατανοήσουμε καλύτερα την υγεία ενός ανθρώπου, χρειάζεται να δούμε και την καθημερινότητά του: πώς κοιμάται, πώς τρέφεται, πόσο κινείται, πόση πίεση βιώνει και αν έχει δίπλα του ανθρώπους με τους οποίους μπορεί να επικοινωνεί ουσιαστικά.
Η υγεία μας δεν χτίζεται περιστασιακά. Χτίζεται κάθε μέρα, μέσα από τις συνήθειές μας και τον τρόπο που επιλέγουμε να ζούμε. Σε αυτήν ακριβώς τη σύνδεση ανάμεσα στην ιατρική φροντίδα και την καθημερινότητα βασίζεται το Lifestyle Medicine, ή αλλιώς η Ιατρική του Τρόπου Ζωής.
Τι είναι το Lifestyle Medicine;
Το Lifestyle Medicine είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη ιατρική προσέγγιση, η οποία αξιοποιεί στοχευμένες παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής ως μέρος της πρόληψης, της θεραπευτικής υποστήριξης και της διαχείρισης χρόνιων παθήσεων.
Βασίζεται σε έξι βασικούς πυλώνες:
- Διατροφή,
- Σωματική δραστηριότητα,
- Ποιοτικός ύπνος,
- Διαχείριση του άγχους,
- Υποστηρικτικές κοινωνικές σχέσεις
- Αποφυγή επιβλαβών ουσιών.
Δεν πρόκειται για μια σειρά γενικών συμβουλών που εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Ούτε για έναν κατάλογο αυστηρών κανόνων σχετικά με το τι «πρέπει» και τι «δεν πρέπει» να κάνουμε.
Πρόκειται για μια οργανωμένη και εξατομικευμένη προσέγγιση, η οποία λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το ιατρικό ιστορικό, αλλά και την καθημερινότητα, τις ανάγκες, τις δυσκολίες και τις πραγματικές δυνατότητες κάθε ανθρώπου.
Η αξία αυτής της προσέγγισης όμως δεν περιορίζεται μόνο στην πρόληψη συγκεκριμένων νοσημάτων. Αφορά και το πώς μεγαλώνουμε και πώς θέλουμε να είμαστε όσο περνούν τα χρόνια.
Οι καθημερινές μας συνήθειες μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην υγιή γήρανση. Να μας βοηθήσουν να διατηρήσουμε για περισσότερο χρόνο τη δύναμη, την κινητικότητα, τη νοητική μας λειτουργία και την αυτονομία μας.
Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο. Μπορούμε, όμως, να επηρεάσουμε σε σημαντικό βαθμό τον τρόπο με τον οποίο γερνά το σώμα μας και να καθυστερήσουμε ορισμένες από τις συνέπειες που συνδέονται με την ηλικία.
Τι μπορούμε λοιπόν να αλλάξουμε στην καθημερινότητά μας, ώστε να υποστηρίξουμε ουσιαστικά την υγεία μας;
Οι έξι πυλώνες του Lifestyle Medicine
Οι βασικοί πυλώνες της Ιατρικής του Τρόπου Ζωής δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Συνδέονται και αλληλοεπηρεάζονται.
Ισορροπημένη διατροφή
Η διατροφή δεν αφορά θερμίδες ή απαγορεύσεις. Αφορά το πώς αισθανόμαστε μέσα στο σώμα μας.
Όταν οι διατροφικές μας επιλογές είναι περισσότερο ισορροπημένες και ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες του οργανισμού μας, μπορεί να παρατηρήσουμε ότι έχουμε περισσότερη ενέργεια, καλύτερη συγκέντρωση και μεγαλύτερη αίσθηση ευεξίας.
Ένα διατροφικό πρότυπο που βασίζεται κυρίως σε ολόκληρες, ελάχιστα επεξεργασμένες φυτικές τροφές, όπως λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και σπόρους, συνδέεται σταθερά, σύμφωνα με τις έρευνες, με χαμηλότερη αρτηριακή πίεση, καλύτερη ευαισθησία στην ινσουλίνη, υγιέστερα επίπεδα χοληστερόλης, χαμηλότερο σωματικό βάρος και μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου.
Διεθνείς επιστημονικοί και επαγγελματικοί φορείς υγείας και διατροφής αναγνωρίζουν ότι κατάλληλα σχεδιασμένα φυτικά διατροφικά πρότυπα μπορούν να καλύψουν τις διατροφικές ανάγκες σε όλα τα στάδια της ζωής του ανθρώπου, με την κατάλληλη προσαρμογή στις ανάγκες κάθε ηλικίας.
Τακτική σωματική δραστηριότητα
Το σώμα μας είναι φτιαγμένο για να κινείται. Και πολλές φορές μάς το δείχνει.
Ένας περίπατος μπορεί να καθαρίσει το μυαλό μας. Λίγη κίνηση έπειτα από πολλές ώρες ακινησίας μπορεί να μας κάνει να αισθανθούμε πιο ανάλαφροι. Η σταδιακή ενδυνάμωση μπορεί να μας προσφέρει μεγαλύτερη σταθερότητα, αντοχή και αυτοπεποίθηση στις καθημερινές μας δραστηριότητες.
Κίνηση δεν σημαίνει απαραίτητα έντονη άσκηση ή εξαντλητικά προγράμματα. Το περπάτημα, η ενδυνάμωση, οι ασκήσεις ευλυγισίας και η μείωση των πολλών ωρών ακινησίας μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μέρος μιας πιο δραστήριας καθημερινότητας.
Η κατάλληλη μορφή κίνησης είναι εκείνη που ανταποκρίνεται στην ηλικία, στη φυσική κατάσταση, στην υγεία και στις δυνατότητες κάθε ανθρώπου και μπορεί να διατηρηθεί στον χρόνο.
Για τους περισσότερους ενήλικες, ο ΠΟΥ συνιστά τουλάχιστον 150 έως 300 λεπτά μέτριας έντασης δραστηριότητας κάθε εβδομάδα, καθώς και ασκήσεις ενδυνάμωσης των μυών δύο φορές την εβδομάδα.
Ποιοτικός ύπνος
Όλοι έχουμε βιώσει τη διαφορά ανάμεσα σε μια ημέρα που ξεκινά έπειτα από έναν ξεκούραστο ύπνο και σε μια ημέρα που ξεκινά με εξάντληση.
Ο ύπνος επηρεάζει την ενέργεια, τη διάθεση, τη συγκέντρωση, την όρεξη και τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στις απαιτήσεις της ημέρας. Δεν είναι πολυτέλεια ούτε χρόνος που «χάνεται». Είναι μια βασική βιολογική ανάγκη.
Μερικές φορές το σώμα μάς ζητά να σταματήσουμε, να ξεκουραστούμε και να ανακτήσουμε τις δυνάμεις μας. Το να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε αυτή την ανάγκη αποτελεί ουσιαστικό μέρος της φροντίδας μας.
Διαχείριση του άγχους
Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, την αρτηριακή πίεση, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τον έμμηνο κύκλο ή τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε συμπτώματα και πόνο.
Δεν μπορούμε να εξαλείψουμε το άγχος, μπορούμε όμως να υιοθετήσουμε πρακτικές που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα το διαχειρίζεται.
Η ξεκούραση, η επαφή με τη φύση, οι τεχνικές χαλάρωσης, η καλλιέργεια υγιών ορίων και, όταν χρειάζεται, η κατάλληλη ψυχολογική υποστήριξη μπορούν να μας βοηθήσουν να διαχειριστούμε το άγχος με πιο ουσιαστικό τρόπο.
Η κοινωνική σύνδεση
Η κοινωνική σύνδεση είναι ίσως ο λιγότερο αναμενόμενος πυλώνας του Lifestyle Medicine. Κι όμως, η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση δεν επηρεάζουν μόνο τη διάθεσή μας. Συνδέονται με μετρήσιμες επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων και πρόωρης θνησιμότητας.
Οι ποιοτικές ανθρώπινες σχέσεις λειτουργούν προστατευτικά, συμβάλλοντας στη μείωση του στρες, στη βελτίωση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος και στην ενίσχυση της συνολικής ευεξίας. Η σύνδεση με την οικογένεια, τους φίλους, την κοινότητα και η αίσθηση ότι ανήκουμε κάπου δεν αποτελούν μια ευχάριστη προσθήκη στην καθημερινότητά μας. Αποτελούν βασική ανθρώπινη ανάγκη και ζήτημα φυσιολογίας.
Αποφυγή επιβλαβών ουσιών
Η αποφυγή του καπνίσματος και της κατανάλωσης αλκοόλ αποτελεί έναν ακόμη βασικό πυλώνα του Lifestyle Medicine.
Το κάπνισμα επιβαρύνει σημαντικά την υγεία και αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών και αναπνευστικών παθήσεων, καθώς και πολλών μορφών καρκίνου. Αντίστοιχα, η κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με σοβαρά χρόνια νοσήματα και επηρεάζει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο κατανάλωσης αλκοόλ σε σχέση με τον κίνδυνο καρκίνου: ακόμη και μικρές ποσότητες μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο.
Γιατί έκανα αυτή την επιλογή
Ως μαιευτήρας-χειρουργός γυναικολόγος, βρίσκομαι δίπλα στις γυναίκες σε διαφορετικές και ιδιαίτερα σημαντικές περιόδους της ζωής τους: από την αναπαραγωγική ηλικία και την προσπάθεια για εγκυμοσύνη, μέχρι την κύηση, τη λοχεία, την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση.
Στην καθημερινή μου κλινική πράξη προσπαθώ πάντα να βλέπω τη γυναίκα που βρίσκεται απέναντί μου συνολικά και όχι μόνο μέσα από το σύμπτωμα που την οδήγησε στο ιατρείο.
Η διατροφή, η κίνηση, ο ύπνος, η ψυχική επιβάρυνση, το υποστηρικτικό περιβάλλον και αποφυγή επιβλαβών ουσιών δεν αποτελούν καινούργια στοιχεία στην προσέγγισή μου. Αποτελούν ήδη μέρος των συζητήσεων με τις γυναίκες που με εμπιστεύονται και της καθοδήγησης που τους προσφέρω.
Επομένως, η απόφασή μου να εμβαθύνω στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής και να αποκτήσω την αντίστοιχη πιστοποίηση δεν σηματοδοτεί μια αλλαγή κατεύθυνσης. Αποτελεί τη φυσική συνέχεια μιας προσέγγισης που ήδη ακολουθώ.
Το σώμα μας μάς μιλά κι αξίζει να το ακούμε. Γιατί υγεία δεν είναι μόνο να θεραπεύουμε όταν εμφανιστεί ένα πρόβλημα. Είναι, πρωτίστως, να προλαμβάνουμε. Να χτίζουμε καθημερινά, μέσα από τον τρόπο που ζούμε, τις καλύτερες δυνατές προϋποθέσεις για την υγεία μας σήμερα και στο μέλλον, συμβάλλοντας παράλληλα σε μια πιο υγιή γήρανση και επιβραδύνοντας, όσο είναι δυνατόν, τις επιπτώσεις που τη συνοδεύουν.
